Thái tể Trừng Quốc công Nguyễn Lưu

Từ nhỏ, Nguyễn Lưu đã thể hiện sự ham học; lên 8 tuổi đã biết làm văn, 15 tuổi tinh thông võ nghệ. Nhờ xuất thân từ gia đình danh giá, ông được tuyển vào Điển binh dưới triều vua Lê Hiến Tông (1497-1504), giữ chức Kinh lược sứ Đà Giang.

Trong giai đoạn vua Lê Tương Dực (1509-1516) trị vì, đất nước rơi vào tình trạng biến loạn, đặc biệt là sự nổi dậy của giặc Trần Cao chiếm đóng Đông Đô. Nguyễn Lưu cùng anh em thân tộc từ Thanh Hóa tiến quân ra Bắc, đánh đuổi Trần Cao, chiếm lại thành Đông Đô và rước vua Lê Tương Dực trở về kinh đô. Với công lao này, ông được phong làm Thái tể Trừng Quốc công.

Nguyễn Lưu qua đời vào ngày 4 tháng 8 âm lịch, năm mất không được ghi chép rõ ràng. Ông được truy phong với nhiều danh hiệu cao quý, thể hiện sự kính trọng và ghi nhận của triều đình đối với những đóng góp của ông. Mộ phần của ông tọa lạc tại làng Bái Hương, và ông cùng phu nhân được thờ tự tại Tôn Miếu ở làng Gia Miêu, xã Hà Long. Năm Quý Hợi (1803), vua Gia Long cho dựng Trừng Quốc Công Miếu bên trái Nguyên Miếu trong thành Triệu Tường ở làng Gia Miêu để thờ ông.

Phu nhân của Nguyễn Lưu, bà họ Mai, hiệu Từ Đức, mất ngày 20 tháng 9 âm lịch, năm mất không rõ, mộ phần cũng được an táng tại làng Bái Hương. Hai ông bà có hai người con trai: trưởng nam là Triệu tổ Tĩnh hoàng đế Nguyễn Kim, người có vai trò quan trọng trong việc khôi phục nhà Lê và là tổ tiên của các chúa Nguyễn; thứ nam là Uy Xuân hầu Nguyễn Tông Thái.

Tuy nhiên, trong các tài liệu lịch sử, có sự nhầm lẫn giữa Nguyễn Lưu và Nguyễn Hoằng Dụ. Một số nguồn cho rằng Nguyễn Hoằng Dụ, người được phong tước Trừng Quốc công, mới là cha của Nguyễn Kim. Tuy nhiên, theo nhiều tài liệu đáng tin cậy, bao gồm "Đại Nam thực lục" và gia phả họ Nguyễn, cha của Nguyễn Kim chính là Thái tể Trừng Quốc công Nguyễn Lưu.

Nguyễn Lưu, với những đóng góp to lớn trong việc bảo vệ và phục hưng triều đại, xứng đáng được tôn vinh như một trong những nhân vật lịch sử quan trọng của Việt Nam.