Từ đường dòng họ Nguyễn Văn: Nơi lưu giữ phần mộ vị tướng thế thân vua Quang Trung

Từ đường dòng họ Nguyễn Văn nằm ở khu văn hóa Tiểu Bàng,
phường Bàng La (quận Đồ Sơn). Từ đường được xây dựng hơn 200 năm trước và tu
sửa lại vào năm 1998. Đây là nơi thờ tướng quân Nguyễn Quang Thực, một vị tướng
thân cận của vua Quang Trung và là Tổ thượng của dòng họ Nguyễn Văn. Từ đường
được xây dựng trên diện tích hơn 400 m2 với 2 phần chính: khu lăng mộ tướng
quân Nguyễn Quang Thực và khu điện thờ chính. Nhắc về danh vị Nguyễn Quang Thực
và mối quan hệ huyết thống với dòng họ Nguyễn Văn, ông Nguyễn Văn Doa, hậu duệ
đời thứ 8, Trưởng dòng họ Nguyễn Văn cho biết: “Sau khi lên ngôi vào năm 1778,
vua Quang Trung ban cho những người thân cận chữ Quang làm tên đệm. Từ đó Tổ
thượng Nguyễn Văn Thức đổi thành Nguyễn Quang Thực”.

Nguyễn Quang Thực, hiệu danh là Pháp Toàn, sinh năm 1757 tại
trại Tây Sơn, trấn Quy Nhơn. Thời trẻ, với tư chất thông minh, ham học hỏi lại
được dìu dắt bởi một danh sĩ Bắc Hà nên khi trưởng thành Nguyễn Quang Thực
thông thuộc binh thư, binh pháp, võ nghệ hơn người. Sau khi tụ nghĩa dưới cờ
Tây Sơn năm Quý tỵ 1773, ông nhanh chóng trở thành một vị tướng tài ba, tâm
phúc trong đạo quân của Nguyễn Huệ. Sau hơn 20 năm theo vua Quang Trung, tướng
quân Nguyễn Quang Thực đóng góp nhiều công sức, trí tuệ và có nhiều chiến công
hiển hách.

Theo sách sử Hoàng Lê Nhất Thống Chí của Ngô Gia Văn phái,
sau chiến thắng Kỷ Dậu năm 1789, mối quan hệ bang giao với triều đình nhà Thanh
được bình thường hóa, vua Quang Trung chọn tướng quân Nguyễn Quang Thực đóng
giả quốc vương, sang yết kiến và dự lễ mừng thọ 80 tuổi của vua Kiền Long. Khi
“quốc vương” An Nam sang tới Yên Kinh (kinh đô của triều đình nhà
Thanh), trước sự oai phong của Nguyễn Quang Thực, vua Thanh không thể nhận ra
là vua Quang Trung giả, mừng rỡ, cho cùng ăn yến tiệc với các vương thần. Đến
khi ông về nước, vua Thanh còn sai thợ vẽ truyền thần bức chân dung, ban cho
bạch mã và giáp bào.





Năm 1792, vua Quang Trung bạo bệnh qua đời, triều đại Tây
Sơn rơi vào tay ấu chúa quyền thần. Tướng quân Nguyễn Quang Thực rời bỏ quyền
bính, xuôi về dòng sông Văn Úc tới vùng đất Đại Bàng hoang vắng, thay tên đổi
họ, hòa nhập với một số dòng họ khác chinh phục thiên nhiên, dựng lên vùng đất
Bàng La ngày nay. Sau khi ông qua đời, con cháu xây dựng bia mộ, từ đường trên
chính mảnh đất nơi ông sinh sống. Cho tới ngày nay, mộ phần của tướng quân
Nguyễn Quang Thực vẫn được đặt tại khu từ đường dòng họ Nguyễn Văn ở khu văn
hóa Tiểu Bàng, phường Bàng La (quận Đồ Sơn). Nơi đây trở thành nơi sinh hoạt
tinh thần, giáo dục truyền thống, lòng yêu quê hương đất nước của con cháu
trong họ.

Hơn 200 năm kể từ ngày tướng quân Nguyễn Quang Thực khởi
nghiệp tại đất Bàng La, tới nay lớp hậu duệ thứ 11 đã ra đời. Trải qua nhiều
biến đổi thăng trầm nhưng chí khí của đức tổ vẫn sáng mãi trong các lớp hậu duệ
dòng họ Nguyễn Văn. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ,
hàng chục con em trong họ lên đường bảo vệ đất nước, 10 người được Nhà nước
truy tặng liệt sĩ và hơn 100 huân huy chương các loại được trao tặng con em
dòng họ Nguyễn Văn.

Như An