Danh nhân lịch sử Dòng Họ Nguyễn Cảnh

Chính trên mảnh đất này, lịch sử đã chứng kiến sự hưng thịnh của một gia tộc gắn liền với những chiến công hiển hách, hơn 4 thế kỷ từ triều đại Nhà Trần đến triều đại Nhà Lê Trung hưng (1384-1789). Nói đến dòng họ Nguyễn Cảnh là nói đến những danh tướng quân sự kiệt xuất trong lịch sử Việt Nam.

Dưới thời đại Nhà Trần có các danh tướng tiêu biểu:

- Đại tướng quân Tổng tham mưu quân sự thuộc khu mật viện triều đình Nhà Trần Nguyễn Cảnh Chân (1355-1409).

- Kế tiếp con Đại tướng quân Nguyễn Cảnh Chân là Đại tướng quân Thái bảo thụy quốc công Nguyễn Cảnh Dị (1377-1413).

Sau khi ông và cha đã hy sinh trong các cuộc chiến chống quân xâm lược Nhà Minh, hai người con của Đại tướng quân Nguyễn Cảnh Dị là Nguyễn Tuấn Thiện và Nguyễn Tuấn Kiệt đã cùng mẹ chạy về ở ẩn tại làng Phúc Sơn huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh rồi vận động trai tráng thành lập đội quân để tiếp tục chống quân xâm lược nhà Minh, đến năm 1425 hợp thành nghĩa quân cùng với Lê Lợi khởi nghĩa Lam Sơn, hai anh em trở thành tướng giỏi của triều đình vua Lê Thái Tổ.

Lịch sử chuyển sang trang triều đại Nhà Lê, sau khi Mạc Đăng Dung cướp ngôi Nhà Lê làm cho lòng dân ai cũng oán ghét. Từ năm 1533 bước sang giai đoạn cuộc chiến chống Nhà Mạc để phục dựng lại triều đình nhà Lê, trong đó có một phần đóng góp to lớn của các tướng lĩnh dòng họ Nguyễn Cảnh đã đưa lại sự hưng thịnh của triều đại Nhà Lê Trung Hưng, các vị tướng dòng họ Nguyễn Cảnh nổi danh đời nối đời “Trung cần nhân nghĩa” phù giúp triều đình Nhả Lê, đó là:

- Hoàng hưu tử, Phúc khánh quận công Nguyễn Cảnh Huy (đời cha).

- Binh bộ Thượng thư, Thái phó, Tấn quốc công Đại vương Nguyễn Cảnh Hoan (đời con).

- Thượng tướng quân Thái bảo Tả tư không Thư quận công Nguyễn Cảnh Kiên (đời cháu).

- Thượng tướng quân Tả Đô đốc, Thiếu phó, Tả Tư mã Phò mã Thắng quận công Nguyễn Cảnh Hà (đời chát).

- Thượng tướng quân, Tả Đô đốc, Phó tướng, Phò mã Liêu quận công Nguyễn Cảnh Quế (đời chút) V.V..

Giai đoạn lịch sử hơn 250 năm triều đại Lê Trung Hưng (1533-1789) dòng họ Nguyễn Cảnh nổi danh có 3 vị Tể tướng, 18 vị quận công, 76 vị tước hầu được xem là một dòng họ “Danh gia thế phiệt” có công lớn trong sự nghiệp Trung hưng đất nước.

Nối tiếp truyền thống Trung quân ái quốc của các vị tiên liệt, con cháu dòng họ Nguyễn Cảnh dưới thời đại Hồ Chí Minh đã nêu cao và phát huy truyền thống yêu nước, truyền thống hiếu học để phục vụ Tổ quốc; Trong đó có nhiều con cháu như: Giáo sư Viện sĩ hàn lâm Toán học quốc tế Nguyễn Cảnh Toàn đã được quốc tế vinh danh ghi tên tuổi trong quyển Tử điển Danh nhân quốc tế và ghi tên vào cuốn sách 5000 nhân vật nổi tiếng thế giới. Đặc biệt giáo sư được vinh danh là “Thiên tài lỗi lạc của thế kỷ 21”. Còn có nhiều con cháu dự nhiều trọng trách cao cấp trong các cơ quan nhà nước và quân đội như: Bộ trưởng Chủ nhiệm văn phòng Chủ tịch nước Nguyễn Cảnh Dinh; Phó ban đối ngoại Trung ương - Thứ trưởng Bộ Lao động Thương binh và xã hội Nguyễn Song Tùng; Thiếu tướng - Phó tư lệnh Bộ đội biên phòng quân đội nhân dân Việt Nam Nguyễn Cảnh Hiền,...

Cuốn sách này viết dựa trên cơ sở các sự kiện lịch sử liên quan đến các danh nhân trong sự nghiệp chiến đấu chống thù trong giặc ngoài dưới triều đại Nhà Trần và triều đại Nhà Lê được ghi trong các cuốn Đại Việt sử ký toàn thư; Nhật vật lịch sử Việt Nam; An Tĩnh cổ lục Cộng hòa Pháp; Nghệ An ký; cuốn Thiên nam liệt truyện Nguyễn Cảnh thị Hoan Châu ký và gia phả của dòng họ... Những danh nhân các triều đại Nhà Trần, triều đại Nhà Lê, điều đặc biệt là đời ông, đời cha đến đời con cùng chiến đấu trong một trận tuyến nên có nhiều đoạn nhân vật trước đã đề cập, đến nhân vật sau do có liên quan đến cùng một sự kiện nên cần phải nhắc lại để làm rõ chiến tích của nhân vật đó.
 

Vì khuôn khổ có hạn, cuốn sách chỉ giới thiệu những danh nhân tiêu biểu phục vụ bạn đọc và đặc biệt phục vụ con cháu trong dòng họ Nguyễn Cảnh để biết thân thế sự nghiệp của các vị tổ của mình để noi gương, học tập và nối tiếp truyền thống của tổ tiên.

Nhân đây chúng tôi xin chân thành cảm ơn một số nhà sử học đã đóng góp ý kiến quý báu giúp chúng tôi xuất bản cuốn sách này.

Chúng tôi viết cuốn sách này, vì tư liệu lịch sử có hạn, có thể chưa đề cập đầy đủ, còn có thể thiếu sót mong được bạn đọc đóng góp ý kiến để chúng tôi bổ sung thêm làm cho cuốn sách hoàn chỉnh hơn.

NGUYỄN CẢNH TÚ

TỔNG THƯ KÝ - BLL UNESCO TOÀN QUỐC HỌ NGUYỄN VIỆT NAM